BIST 100 endeksi, Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda işlem gören ve piyasa değeri ile işlem hacmi ölçütlerine göre seçilen 100 şirketin hisse senedi performansını tek bir puanda gösteren ana pay endeksidir. Kodu XU100 olan endeks, Türkiye borsasının genel yönünü izlemek için en sık başvurulan göstergedir.
Haber bültenlerinde “borsa yükseldi” ya da “borsa düştü” denildiğinde çoğunlukla BIST 100'ün günlük değişimi kastedilir. Ancak endeksin neyi ölçtüğü, nasıl hesaplandığı ve puanın nasıl okunacağı çoğu zaman bilinmez. Bu yazıda şu sorular yanıtlanıyor: BIST 100 nedir, nasıl hesaplanır, hangi şirketler dahildir, BIST 30 ve BIST 50'den farkı nedir ve endeksi izlemek için hangi yollar vardır?
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçBIST 100 endeksi nedir?
BIST 100, Borsa İstanbul’da işlem gören büyük şirketlerin hisse senedi fiyatlarındaki ortak hareketi ölçen bir göstergedir. Tek bir hissenin değil, 100 şirketin birlikte performansını yansıttığı için piyasanın genel eğilimi hakkında fikir verir.
Endeks bir fiyat değildir. Puan olarak ifade edilir ve baz tarihe göre ölçülür. Dolayısıyla puanın yükselmesi, endekse dahil şirketlerin toplam değerinin arttığı anlamına gelir.
BIST 100 endeksi nasıl hesaplanır?
BIST endeksleri, fiili dolaşımdaki pay piyasa değerine göre ağırlıklandırılır. Her şirketin endeks üzerindeki etkisi, borsada serbestçe işlem gören pay miktarıyla fiyatının çarpımına bağlıdır.
Endeks değeri = Σ (hisse fiyatı x fiili dolaşımdaki pay adedi) / bölen
Formüldeki bölen, şirket bölünmesi veya endeks bileşeni değişikliği gibi durumlarda endeksin sürekliliğini korumak için ayarlanır. Böylece bir hissenin endekse girmesi ya da çıkması, endeks puanında yapay bir sıçrama yaratmaz.
Endeksin iki türü bulunur. Fiyat endeksi yalnızca fiyat değişimlerini yansıtır. Getiri endeksi ise ödenen temettülerin yeniden yatırıldığını varsayar.
BIST 100 endeksine hangi şirketler dahil edilir?
Endekse dahil olacak şirketler, Pay Piyasası’nda işlem gören paylar arasından piyasa değeri ve işlem hacmi gibi ölçütlere göre belirlenir. Liste dönemsel olarak gözden geçirilir ve bileşenler değişebilir. Güncel liste için Borsa İstanbul’un duyuruları esas alınmalıdır.
BIST 30, BIST 50 ve BIST 100 arasındaki fark nedir?
Üç endeks arasındaki temel fark kapsadıkları şirket sayısındadır. BIST 30'daki şirketler aynı zamanda BIST 50 ve BIST 100'de de yer alır.
| Endeks | Kapsam | Rolü |
|---|
| BIST 30 | En büyük 30 şirket | Büyük şirketlerin performansını ve vadeli işlem sözleşmelerinin dayanağını gösterir |
| BIST 50 | En büyük 50 şirket | BIST 30 ile BIST 100 arasında ara kademe |
| BIST 100 | En büyük 100 şirket | Piyasanın genel eğilimini gösteren ana endeks |
BIST 100 puanı nasıl okunur?
Puanın tek başına bir anlamı yoktur; önemli olan değişimdir. Gün içi değişim, haftalık ve aylık performans ile önceki kapanışa göre fark birlikte değerlendirilir.
Üstelik endeks TL cinsinden hesaplandığı için kur hareketlerinden etkilenir. Dolar kurunun yükseldiği dönemlerde TL bazlı endeks yükselirken dolar bazlı performans farklı seyredebilir. Teknik analizde ise endeksin geçmişte tepki verdiği seviyeler destek ve direnç olarak izlenir. Analistler bu seviyeleri günlük bültenlerde paylaşır.
BIST 100 endeksine doğrudan yatırım yapılabilir mi?
BIST 100 endeksine doğrudan işlem yapılmaz; endeksi izleyen ürünler üzerinden dolaylı erişim sağlanır. Başlıca yollar şunlardır:
- Endekste yer alan hisselerin tek tek alınması
- Endeksi izleyen borsa yatırım fonları ve endeks fonları
- Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) endekse dayalı sözleşmeler
Her yolun maliyeti, riski ve işleyişi farklıdır. VİOP gibi kaldıraçlı ürünlerde kayıp, yatırılan teminatı aşabilir.
Piapiri, SPK lisanslı aracı kurum ÜNLÜ Menkul Değerler tarafından geliştirilen bir yatırım uygulamasıdır ve Borsa İstanbul hisseleri, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS) fonları ve VİOP ürünlerinde işlem imkânı sunar.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçBIST 100 hareketleri neden yakından izlenir?
Endeks hareketleri, yatırımcı iştahını ve piyasadaki genel duyarlılığı özetler. Küresel gelişmeler, faiz beklentileri, kur hareketleri ve şirket bilançoları endeksi etkiler. Nitekim son günlerde küresel teknoloji hisselerindeki satış baskısı, Türkiye piyasasındaki risk iştahına da yansıdı.
Endeks yönü, tek tek hisselerin performansı hakkında kesin bilgi vermez. Bu yazı yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
Sık Sorulan Sorular
BIST 100 endeksinin kodu nedir?
BIST 100 endeksinin kodu XU100'dür. Borsa İstanbul’un veri ekranlarında ve aracı kurum uygulamalarında bu kodla izlenir.
BIST 100 kaç şirketten oluşur?
BIST 100 endeksi, adından anlaşılacağı gibi 100 şirketin hisse senedinden oluşur. Bileşenler dönemsel olarak gözden geçirilir.
BIST 100 ile BIST 30 arasındaki fark nedir?
BIST 30, en büyük 30 şirketin performansını gösterir ve BIST 100'ün bir alt kümesidir. BIST 100 ise daha geniş bir şirket grubunu kapsayarak piyasanın genel eğilimini yansıtır.
BIST 100 endeksi nasıl takip edilir?
Endeks, Borsa İstanbul’un duyurularından, aracı kurum uygulamalarından ve finans haber kaynaklarından anlık izlenebilir. Gün içi değişim ile önceki kapanışa göre fark birlikte okunmalıdır.
BIST 100 endeksi dolar bazında nasıl değerlendirilir?
TL bazlı endeks değeri, dolar/TL kuruna bölünerek dolar bazlı karşılığı elde edilir. Kur hareketleri nedeniyle iki gösterge farklı yönde sonuç verebilir.