Katılım endeksi, faaliyet alanı ve finansal yapısı katılım finansı ilkelerine uygun bulunan şirketlerin paylarından oluşan ve Borsa İstanbul (BIST) tarafından hesaplanan bir pay endeksidir.
Faiz hassasiyeti olan yatırımcılar, bir şirketin bu ilkelere uyup uymadığını anlamak için çoğu zaman katılım endeksine bakar. Halka arz duyurularında sık görülen “katılım endeksine uygun” ifadesi de aynı değerlendirmeye dayanır. Yazımızda katılım endeksinin ne olduğunu, şirketlerin hangi aşamalardan geçerek seçildiğini, hangi katılım endekslerinin hesaplandığını ve bir şirketin uygunluğunu nereden kontrol edebileceğinizi cevapladık.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçKatılım endeksi nedir?
Katılım endeksi, katılım finansı ilkelerine göre yatırım kararı veren yatırımcıların bu ilkelere uygun şirketleri bir arada izleyebilmesi için oluşturulmuş bir pay endeksidir. Borsa İstanbul, endekslerin amacını yatırımcıya seçim kolaylığı sağlamak ve şirketlerin katılım finansı alanındaki fonlama imkânlarından daha fazla yararlanmasına katkı sunmak olarak açıklar.
Endeks, bir grup payın ortak fiyat hareketini tek bir sayıyla izlemeye yarayan göstergedir. BIST 100 Endeksi büyüklük ve işlem hacmine göre seçilen 100 payı izler; katılım endeksleri ise katılım finansı kriterlerini sağlayan payları izler.
Katılım endeksine hangi şirketler girer?
Katılım endeksine, Borsa İstanbul’un altı aşamalı değerlendirmesini geçen şirketler girer. Değerlendirmede Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) bünyesindeki Danışma Kurulunun hazırladığı “Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı” ile bu standarda bağlı rehber esas alınır.
Şirketler, değerlendirme için Katılım Finansı İlkeleri Bilgi Formu’nu (KAFİF) doldurur. Borsa İstanbul, formdaki yanıtlara göre şu aşamaları sırasıyla uygular:
- Yıldız Pazar, Ana Pazar veya Alt Pazar’da yer almayan şirketler kapsam dışında bırakılır.
- Şirketin, tüzel kişi ortaklarının veya iştiraklerinin esas sözleşmesinde standartta sayılan faaliyetler yazılıysa şirket elenir.
- Kâr veya tasfiye payında diğer pay sahipleri aleyhine maddi ve doğrudan imtiyaz bulunan şirketler elenir.
- Standartta tanımlanan eylemleri desteklediğine ilişkin açıklaması veya kararı olan şirketler elenir.
- Doğrudan katılım finansı ilkelerine aykırı faaliyeti veya geliri bulunan şirketler elenir.
- Son aşamada üç finansal oran kontrol edilir; eşiği aşan şirket kapsam dışında kalır.
Katılım endeksinde hangi finansal oranlara bakılır?
Altıncı aşamada bakılan oranlar ve eşikleri şöyledir (Kasım 2026 itibarıyla, kaynak: Borsa İstanbul):
| Finansal oran | Eşik |
|---|
| Standartta sayılan faaliyetlerden elde edilen gelirin toplam gelire oranı | %5 |
| Faizli varlıkların toplam varlıklara oranı | %33 |
| Faizli borçların toplam varlıklara oranı | %33 |
KAFİF formunu doldurmayan veya eksik dolduran şirketler, ihtiyatlı yaklaşımla kriterleri sağlamadığı varsayılarak kapsam dışında bırakılır. Şirketler, formu bağımsız denetimden veya sınırlı denetimden geçmiş en güncel finansal tablolarına göre doldurmakla yükümlüdür.
Katılım endeksi nasıl çalışır?
Katılım endeksinin kapsamı sabit değildir; yılda iki kez yapılan dönemsel değerlemelerle güncellenir. BIST Katılım Tüm, BIST Katılım 100, BIST Katılım 50 ve BIST Katılım 30 için Mayıs-Eylül ve Ekim-Nisan olmak üzere iki endeks dönemi vardır.
Endekste yer alan bir şirket, oranlardan birinde eşiği aşsa bile, aşım eşik değerin %10 fazlasını geçmiyorsa bir sonraki değerlemeye kadar endekste kalır. Eşik, üst üste iki dönemsel değerlemede aşılırsa şirketin payları endeksten çıkarılır.
Şirketlerden, 6 aylık finansal tablolarını Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) açıkladıklarında KAFİF formlarını da güncellemeleri beklenir. Halka arz izahnamesinde kriterleri sağladığı belirtilen şirketlerin payları ise işlem görmeye başladıkları gün BIST Katılım Tüm Endeksi’ne dahil edilir.
Tek bir payın endeksi aşırı etkilemesini önlemek için ağırlık sınırı da uygulanır. BIST Katılım 30, 50, 100, Sürdürülebilirlik ve Temettü endekslerinde bir payın dönem başındaki ağırlığı %10 ile sınırlıdır. Dönem içinde ağırlığı %15’i aşan payın ağırlığı yeniden %10’a çekilir.
Hangi katılım endeksleri var?
Borsa İstanbul, Kasım 2026 itibarıyla şu katılım endekslerini hesaplar:
| Endeks | Kod | Kapsam |
|---|
| BIST Katılım Tüm | XKTUM | Altı aşamayı geçen şirketlerin tamamı |
| BIST Katılım 100 | XK100 | XKTUM içinden işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki pay piyasa değeri en yüksek 100 şirket |
| BIST Katılım 50 | XK050 | Aynı ölçütle seçilen 50 şirket |
| BIST Katılım 30 | XK030 | Aynı ölçütle seçilen 30 şirket |
| BIST Katılım Sürdürülebilirlik | XSRDK | Hem BIST Katılım Tüm hem BIST Sürdürülebilirlik kriterlerini sağlayan şirketler |
| BIST Katılım Temettü | XKTMT | Hem BIST Katılım Tüm hem BIST Temettü kriterlerini sağlayan şirketler |
Fiili dolaşımdaki pay, borsada alınıp satılabilecek durumdaki payları ifade eder. Ayrıca BIST Katılım 30 kapsamındaki paylardan, her payın eşit ağırlık taşıdığı BIST Katılım 30 Eşit Ağırlıklı Getiri Endeksi hesaplanır.
İlk dört endeks ile Sürdürülebilirlik endeksi 1 Ekim 2021’den itibaren kapanış fiyatlarından, 12 Kasım 2021’den itibaren eş anlı fiyatlardan hesaplanmaktadır. BIST Katılım Temettü Endeksi ise 21 Kasım 2022’den beri eş anlı hesaplanır.
“Katılım endeksine uygun” ne demek?
“Katılım endeksine uygun” ifadesi, şirketin değerlendirme sonucunda katılım endeksi kriterlerinin tamamını sağladığını gösterir. “Uygun değil” ifadesi ise şirketin kriterlerden en az birini sağlamadığı anlamına gelir.
Uygunluk bilgisi, şirketin finansal gücü, değeri veya gelecekteki fiyatı hakkında bir yargı içermez. Bu bilgi yalnızca şirketin katılım finansı kriterlerine göre nerede durduğunu gösterir.
Halka arz edilecek bir şirketin uygunluk bilgisi, izahnamenin “Borsa Görüşü” bölümünde yer alır. Şirketin doldurduğu KAFİF formuna da izahname eklerinden ulaşılabilir.
Katılım endeksinin avantajları ve sınırları nelerdir?
Katılım endeksi, faiz hassasiyeti olan yatırımcıya ortak ve yayımlanmış kriterlere dayanan bir başlangıç listesi sunar. Kriterlerin, aşamaların ve şirket beyanlarının kamuya açık olması değerlendirmeyi izlenebilir kılar.
Bununla birlikte endeks, belirli bir andaki tabloya dayanır. Şirketin borç yapısı veya gelir dağılımı dönem içinde değişebilir; uygunluk bir sonraki değerlemede farklı çıkabilir. Bazı yatırımcılar endekse ek olarak arındırma uygulamalarını da dikkate alır; TKBB Danışma Kurulu bu konuda ayrı bir rehber yayımlar.
Katılım endeksinde yer almak, bir payın getirisi veya riski hakkında bilgi vermez. Endeks kapsamındaki paylar da borsadaki diğer paylar gibi fiyat dalgalanmasına açıktır.
Katılım endeksinin benzer yatırım araçlarından farkı nedir?
Katılım endeksi bir yatırım ürünü değil, bir göstergedir; benzer adlı ürünlerle karıştırılmamalıdır.
| Kavram | Nedir? | Nasıl seçilir veya çalışır? |
|---|
| Katılım endeksi | Borsa İstanbul’un hesapladığı gösterge | Katılım finansı kriterlerine göre seçilen paylar |
| BIST 100 Endeksi | Borsa İstanbul’un ana gösterge endeksi | Büyüklük ve işlem hacmi gibi ölçütler; katılım kriteri aranmaz |
| Katılım esaslı borsa yatırım fonu (BYF) | Borsada işlem gören bir yatırım fonu | Katılım esaslı bir endeksi veya varlığı izler |
| Katılım fonu | Kurucusunun yönettiği yatırım fonu | Portföyünü katılım finansı ilkelerine göre oluşturur |
| Kira sertifikası | Faizsiz finansman sağlamaya yarayan borçlanma aracı | Bir varlığa veya işe dayalı getiri yapısı kurar |
Katılım endeksindeki şirketleri nereden takip edebilirsiniz?
Katılım endekslerindeki payların güncel listesi Borsa İstanbul’un katılım finansı sayfasında yayımlanır. Bir şirketin KAFİF formuna ise KAP’taki şirket sayfasının “Katılım Finans” sekmesinden ulaşabilirsiniz.
Piapiri, SPK lisanslı aracı kurum ÜNLÜ Menkul Değerler tarafından geliştirilen bir yatırım uygulamasıdır. Piapiri’de Borsa İstanbul paylarına, halka arzlara, TEFAS fonlarına, ABD borsalarına, VİOP’a, varantlara ve Eurobond’lara erişebilirsiniz. Piapiri blogundaki halka arz yazılarında, her halka arzın katılım endeksine uygun olup olmadığı da ayrıca belirtilir.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçKatılım endeksi kimler için bir başvuru kaynağıdır?
Katılım endeksi; yatırım kararlarında katılım finansı ilkelerini gözeten, halka arz izahnamelerini inceleyen veya Borsa İstanbul paylarını araştıran yatırımcılar için bir başvuru kaynağıdır. Endeks listesi tek başına bir yatırım kararı için yeterli değildir; şirketin finansal tabloları ve izahnamesi de ayrıca incelenmelidir.
Kısacası katılım endeksi, “bu şirket katılım finansı kriterlerini sağlıyor mu?” sorusuna kamuya açık ve dönemsel olarak güncellenen bir cevap verir.
Sık sorulan sorular
Katılım endeksi kim tarafından hazırlanır?
Katılım endekslerini Borsa İstanbul hesaplar. Şirketlerin seçiminde TKBB Danışma Kurulunun yayımladığı standart ve rehber esas alınır; değerlendirme şirketlerin KAFİF formundaki beyanlarına dayanır.
Katılım endeksi ne sıklıkla güncellenir?
Katılım endekslerinde Mayıs-Eylül ve Ekim-Nisan olmak üzere yılda iki endeks dönemi vardır. Şirketlerden ayrıca 6 aylık finansal tablolarını açıkladıklarında KAFİF formlarını güncellemeleri beklenir.
“Katılım endeksine uygun değil” ifadesi şirketin zayıf olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Bu ifade yalnızca şirketin katılım endeksi kriterlerinden en az birini sağlamadığını gösterir. Şirketin finansal durumu veya değeri hakkında bir değerlendirme içermez.
Bir halka arzın katılım endeksine uygun olup olmadığı nereden öğrenilir?
Uygunluk bilgisi, halka arz izahnamesinin “Borsa Görüşü” bölümünde yer alır. İzahname ve ekleri KAP’ta ve halka arza aracılık eden kurumların internet sitelerinde yayımlanır.
Katılım endeksindeki bir şirket endeksten çıkarılabilir mi?
Evet. Finansal oranlardan birinde eşik, eşik değerin %10 fazlasından daha yüksek bir oranda aşılırsa veya üst üste iki dönemsel değerlemede aşılırsa şirketin payları endeksten çıkarılır.