Lock-up (satış kısıtı), halka arz sonrasında şirket yöneticileri, çalışanları ve büyük pay sahipleri gibi şirket içindekilerin paylarını belirli bir süre satamamasını sağlayan anlaşmadır.
ABD halka arzlarında sık geçen lock-up kavramı, Türkiye’deki halka arzlarda “satmama taahhüdü” olarak karşımıza çıkar. Yazımızda lock-up’ın ne olduğunu, ne kadar sürdüğünü, süre bitiminde neler olabileceğini ve ABD ile Türkiye kurallarının farkını cevapladık.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçLock-up nedir?
SEC’in yatırımcı eğitim sitesi Investor.gov’a göre lock-up anlaşmaları; çalışanlar, onların yakınları ve büyük pay sahipleri dahil şirket içindekilerin halka arzdan sonra belirli bir süre paylarını satmasını yasaklar. Kısacası paylar bu süre boyunca “kilitli” kalır.
Lock-up, ABD’de doğrudan bir SEC kuralı değil, halka arz öncesinde şirket ile yükleniciler arasında yapılan sözleşmeye dayalı bir düzenlemedir. Yüklenici, halka arzı yöneten yatırım bankasıdır.
Lock-up ne işe yarar?
Lock-up’ın amacı, halka arzın hemen ardından çok sayıda payın aynı anda satışa çıkmasını önlemektir. SEC, halka arzdan sonraki ilk günlerde işlem gören payların genellikle yalnızca halka arzda satılan paylar olduğunu belirtir.
Kurucuların, erken yatırımcıların ve çalışanların payları ise lock-up veya mevzuattaki satış sınırlamaları nedeniyle bir süre piyasaya çıkmaz. Bu durum, ilk dönemde işlem gören pay miktarını sınırlar.
Lock-up süresi ne kadardır?
SEC’e göre lock-up süresi tipik olarak 180 gündür. Süre şirkete göre değişebilir ve izahnamede açıklanır.
Bazı şirketler tek seferlik bir bitiş tarihi yerine kademeli lock-up uygular. Örneğin Anthropic’in S-1 belgesine göre mevcut pay sahiplerinin çoğu kural olarak 180 güne kadar satış kısıtına tabidir; bazı paylar daha erken serbest kalabilirken kurucular ve bazı büyük pay sahipleri için süre 365 güne kadar uzayabilir [DOĞRULA: S-1/A’daki kademe takvimi].
Lider yükleniciler, izahnamede belirtilen koşullarla lock-up kısıtını süresinden önce kaldırabilir.
Lock-up bilgisi nereden öğrenilir?
Bir şirketin lock-up anlaşması olup olmadığı, halka arz izahnamesinden öğrenilir. İzahnameye SEC’in EDGAR veri tabanından ulaşılabilir; ilgili bilgiler genellikle “Shares Eligible for Future Sale” ve “Underwriting” bölümlerinde yer alır.
Lock-up süresi bitince ne olur?
Lock-up süresi bittiğinde, kısıta tabi paylar satışa açılabilir hâle gelir. Halka arz anında var olan ama işlem göremeyen pay miktarına “market overhang” denir.
SEC, lock-up sürelerinin sona ermesiyle çok sayıda payın aynı anda satışa açılabileceğini ve bunun pay fiyatını önemli ölçüde etkileyebileceğini belirtir. Erken yatırımcılar halka arzı çoğu zaman yatırımlarından çıkış yolu olarak görebilir; lock-up bitişi onlara bu imkânı tanır.
Lock-up’ın bitmesi, pay sahiplerinin satış yapacağı anlamına gelmez; yalnızca satış yapabilecekleri anlamına gelir.
Türkiye’de lock-up var mı?
Türkiye’de benzer bir kural SPK’nin Pay Tebliği’nde (VII-128.1) yer alır. Tebliğin 8. maddesine göre, izahnamenin onaylandığı tarihte sermayede %10 ve üzeri paya sahip ortaklar ile yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortaklar, paylar borsada işlem görmeye başladıktan itibaren 1 yıl süreyle paylarını halka arz fiyatının altında borsada satamaz (Kasım 2026 itibarıyla).
Bu kişiler konuya ilişkin yazılı taahhütlerini SPK’ye iletir ve taahhüt izahnamede yer alır. Ortaklar isterse, paylarını borsa fiyatından bağımsız olarak 1 yıl boyunca hiç satmamayı da taahhüt edebilir. Halka arz duyurularındaki “satmama taahhüdü” bilgisi bu düzenlemeye dayanır.
Lock-up’ın benzer kavramlardan farkı nedir?
| Kavram | Kimi kapsar? | Süre | Dayanak |
|---|
| Lock-up (ABD) | Yöneticiler, çalışanlar, büyük pay sahipleri | Tipik olarak 180 gün; şirkete göre değişir | Şirket ile yükleniciler arasındaki sözleşme |
| Satış kısıtı (Türkiye) | %10 ve üzeri ortaklar, yönetim kontrolüne sahip ortaklar | 1 yıl, halka arz fiyatının altında satış yasağı | SPK Pay Tebliği madde 8 |
| Fiyat istikrarı (Türkiye) | Halka arza aracılık eden aracı kurum | En çok 30 gün | SPK Pay Tebliği madde 11 |
Lock-up, şirket içindekilerin satışını sınırlar; fiyat istikrarı ise aracı kurumun destek alımlarını düzenler. İki kavram aynı dönemde geçerli olabilir ama farklı işlevler görür.
Piapiri’de halka arz ve ABD hisseleri
Piapiri, ÜNLÜ Menkul Değerler tarafından geliştirilen ve bireysel yatırımcılara hizmet veren dijital yatırım platformudur. Piapiri’nin mobil uygulaması ve web platformu üzerinden ABD hisselerine ve Borsa İstanbul’a erişilebilir; Borsa İstanbul halka arzlarına talep iletilebilir. Piapiri ayrıca canlı piyasa verileri ve araştırma raporları sunar.
Piapiri’de hesap açılışı ücretsizdir ve hesap bakım ücreti alınmaz; işlem komisyonları ve diğer ücretler için güncel ücret tarifesine bakılmalıdır. Aracı kurum seçerken erişilmek istenen piyasalar, kullanım kanalları, hesap ücretleri ve araştırma olanakları birlikte değerlendirilir; Türkiye’deki aracı kurumların yetki bilgileri için SPK’nin resmî aracı kurum kayıtlarına başvurulabilir.
ABD hisselerine yatırımda hem hisse fiyatındaki değişim hem de döviz kuru hareketleri yatırım sonucunu etkileyebilir.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçBu bilgiler kimler için faydalıdır?
Lock-up bilgisi, yeni halka açılan şirketleri izleyen yatırımcıların halka arz sonrası takvimi ve olası pay arzını izahnameye dayanarak okumasına yardımcı olur. Bu bilgi bir alım veya satım önerisi değildir.
Sık sorulan sorular
Lock-up ne demek?
Lock-up, halka arzdan sonra şirket içindekilerin paylarını belirli bir süre satamamasını sağlayan anlaşmadır. Kapsam ve süre izahnamede açıklanır.
Lock-up süresi kaç gündür?
ABD’de lock-up süresi tipik olarak 180 gündür; ancak şirkete göre değişebilir ve kademeli uygulanabilir. Türkiye’de Pay Tebliği, belirli ortaklar için 1 yıllık satış kısıtı öngörür.
Halka arzdan pay alan yatırımcılar lock-up’a tabi mi?
Hayır. Lock-up, şirket içindekilerin ve büyük pay sahiplerinin mevcut paylarını kapsar. Halka arzda satılan paylar genellikle bu kısıta tabi değildir.
Lock-up bitiş tarihi nereden öğrenilir?
Lock-up süresi ve koşulları halka arz izahnamesinde yer alır. ABD’de izahnameye SEC’in EDGAR veri tabanından, Türkiye’de KAP’tan ulaşılabilir.
Lock-up süresinden önce kaldırılabilir mi?
Evet. ABD’de lider yükleniciler, izahnamede belirtilen koşullarla kısıtı süresinden önce kaldırabilir. Bu tür değişiklikler şirket açıklamalarıyla duyurulur.