ABD’de halka arz (IPO, initial public offering), bir şirketin paylarını SEC’e kayıt ettirerek ilk kez genel yatırımcıya satması ve ardından paylarını New York Stock Exchange (NYSE) veya Nasdaq gibi bir borsada işlem görmeye açmasıdır.
ABD halka arzları, Türkiye’deki halka arzlardan farklı bir süreçle ilerler. Yazımızda ABD’de halka arzın adımlarını, fiyatın nasıl belirlendiğini, bireysel yatırımcının paylara nasıl erişebildiğini ve Türkiye’deki halka arzla başlıca farkları cevapladık.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçABD federal menkul kıymet mevzuatına göre bir şirket, işlem SEC’e kayıt ettirilmeden veya bir muafiyet kapsamına girmeden paylarını satışa sunamaz. Halka arz, bu kaydın yapılıp payların ilk kez genel yatırımcıya satıldığı süreçtir.
Halka arzı şirket adına yöneten yatırım bankalarına “underwriter” (yüklenici) denir. Yükleniciler payları yatırımcılara satar ve fiyatın belirlenmesinde şirkete öneride bulunur.
ABD’de halka arz hangi adımlarla ilerler?
- Kayıt beyanı: Şirket, SEC’e genellikle Form S-1 ile kayıt beyanı sunar. Belgenin en önemli parçası, şirketi ve halka arz koşullarını anlatan izahnamedir (prospectus).
- SEC incelemesi: SEC personeli belgeyi mevzuata uyum açısından inceler; inceleme sonucunda izahname çoğu zaman revize edilir (S-1/A).
- Talep toplama: Yükleniciler, potansiyel yatırımcılardan hangi fiyattan kaç pay almak istediklerine ilişkin ilgi beyanları toplar. Bu beyanların bütününe “order book” denir.
- Etkinlik ve fiyatlama: SEC kayıt beyanını etkin ilan eder; şirket, yüklenicilerin önerisiyle nihai fiyatı belirler.
- Nihai izahname: Nihai fiyatı içeren izahname, genellikle 424B4 veya 424B3 adıyla EDGAR’da yayımlanır.
- İşlem başlangıcı: Paylar, izahnamede belirtilen borsada işlem görmeye başlar.
- Halka açık şirket yükümlülükleri: Şirket bundan sonra 10-Q (çeyreklik) ve 10-K (yıllık) raporlarını açıklar.
SEC’in kayıt beyanını etkin ilan etmesi, halka arzın değerine ilişkin bir onay değildir. SEC, incelemenin açıklamaların eksiksiz ya da doğru olduğuna dair bir güvence olmadığını ayrıca belirtir.
ABD’de halka arz fiyatı nasıl belirlenir?
Halka arz fiyatı; piyasa koşulları, değerleme analizleri, order book ve şirket ile yükleniciler arasındaki pazarlıkla belirlenir. Şirket daha yüksek fiyattan daha fazla sermaye toplamak isterken yükleniciler payların tamamını satabilecekleri bir fiyat arar.
SEC’e göre halka arz fiyatı, şirketin değerine ilişkin müzakere edilmiş bir tahmindir ve işlem fiyatıyla sınırlı bir ilişki taşıyabilir. Halka arzdan kısa süre sonra kapanış fiyatının halka arz fiyatının belirgin biçimde üzerinde veya altında oluşması olağan dışı değildir.
Bireysel yatırımcı ABD halka arzına nasıl katılır?
SEC’e göre bireysel yatırımcının yeni halka açılan bir şirkete yatırım yapmasının iki yolu vardır:
- Halka arzda görev alan bir yüklenicinin müşterisiyse, halka arz fiyatından doğrudan pay alma imkânı sunulabilir.
- Paylar halka arzı izleyen günlerde borsada işlem görmeye başladıktan sonra aracı kurum üzerinden alınabilir.
SEC, yüklenicilerin payların büyük bölümünü genellikle fonlar, sigorta şirketleri ve yüksek varlıklı yatırımcılar gibi müşterilerine dağıttığını belirtir. Bu nedenle bireysel yatırımcılar için ikinci yol daha yaygındır.
ABD halka arz izahnamesinde hangi bölümlere bakılır?
SEC’in yatırımcı bülteni, izahnamede özellikle şu bölümlere dikkat çeker:
| Bölüm | Ne anlatır? |
|---|
| Prospectus Summary | Şirketin ve halka arzın özeti |
| Risk Factors | Şirketin ve yatırımın başlıca riskleri |
| Use of Proceeds | Toplanan fonun kullanım yerleri |
| Dilution | Halka arz fiyatı ile mevcut ortakların ortalama maliyeti arasındaki fark |
| Description of Capital Stock | Pay sınıfları ve oy hakları |
| Shares Eligible for Future Sale | İleride satışa açılabilecek paylar ve satış kısıtları |
ABD halka arzı ile Türkiye’deki halka arz arasındaki fark nedir?
| Konu | ABD | Türkiye |
|---|
| Düzenleyici | SEC | Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) |
| Temel belge ve yayın yeri | S-1 ve izahname, EDGAR | İzahname, Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) |
| Bireysel yatırımcının katılımı | Çoğunlukla payların borsada işlem görmeye başlamasından sonra | Talep toplama sürecinde aracı kurum üzerinden talep iletilebilir |
| Bireysele dağıtım | Yüklenicinin tahsis politikasına bağlı | İlk halka arzlarda yurt içi bireysel gruba eşit dağıtım (SPK ilke kararı, 19.09.2024) |
| İlk günlerde fiyat desteği | Yükleniciler ilk günlerde destekleyici işlemler yapabilir | Pay Tebliği’ne göre en çok 30 günlük fiyat istikrarı |
| Ortakların satış kısıtı | Sözleşmeye dayalı lock-up, genellikle 180 gün | Pay Tebliği’ne göre %10 ve üzeri ortaklar için 1 yıl halka arz fiyatının altında satış kısıtı |
ABD halka arzlarında nelere dikkat edilir?
SEC, halka arzların doğası gereği riskli ve spekülatif yatırımlar olabileceğini belirtir. İlk günlerde işlem gören pay miktarı sınırlı olduğundan fiyat oynaklığı yüksek olabilir; yüklenicilerin destekleyici işlemleri sona erdiğinde fiyat seyri değişebilir.
ABD hisselerine yatırımda hem hisse fiyatındaki değişim hem de döviz kuru hareketleri yatırım sonucunu etkileyebilir.
Piapiri’de ABD hisselerine nasıl erişilir?
Piapiri, ÜNLÜ Menkul Değerler tarafından geliştirilen ve bireysel yatırımcılara hizmet veren dijital yatırım platformudur. SPK lisanslı aracı kurum ÜNLÜ Menkul Değerler tarafından geliştirilen Piapiri’nin mobil uygulaması ve web platformu üzerinden ABD hisselerine ve Borsa İstanbul’a erişilebilir; Piapiri ayrıca canlı piyasa verileri ve araştırma raporları sunar.
Piapiri’de hesap açılışı ücretsizdir ve hesap bakım ücreti alınmaz. ABD hisse işlemlerine ilişkin komisyon ve diğer ücretler için güncel ücret tarifesine bakılmalıdır.
Aracı kurum seçerken erişilmek istenen piyasalar, kullanım kanalları, hesap ücretleri ve araştırma olanakları birlikte değerlendirilir. Türkiye’deki aracı kurumların yetki bilgileri için SPK’nin resmî aracı kurum kayıtlarına başvurulabilir.
Piapiri yatırım hesabını hemen aç, piyasanın piri sen ol!
Hesap AçBu bilgiler kimler için faydalıdır?
Bu yazı, ABD’de yeni halka açılan şirketleri takip eden ve süreci Türkiye’deki halka arzlarla karşılaştırmak isteyen yatırımcılar için bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir halka arza yönelik öneri içermez.
Sık sorulan sorular
ABD’de halka arz başvurusu nereye yapılır?
Şirket, kayıt beyanını genellikle Form S-1 ile SEC’e sunar. Belge ve değişiklikleri SEC’in EDGAR veri tabanında kamuya açıktır.
SEC onayı, halka arzın iyi bir yatırım olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. SEC’in kayıt beyanını etkin ilan etmesi, halka arzın değerine ilişkin bir onay değildir. Açıklamaların doğruluğundan şirket ve hazırlık sürecindeki taraflar sorumludur.
Türkiye’den ABD halka arzına katılmak mümkün mü?
Bireysel yatırımcılar ABD halka arzlarındaki paylara çoğunlukla hisse borsada işlem görmeye başladıktan sonra aracı kurum üzerinden ulaşır. Halka arz fiyatından doğrudan pay alma imkânı genellikle yüklenicilerin müşterileriyle sınırlıdır.
ABD’de halka arz fiyatını kim belirler?
Fiyatı, yüklenicilerin topladığı ilgi beyanları ve değerleme analizleri doğrultusunda yaptığı öneriyle şirket belirler. Nihai fiyat, nihai izahnamede yer alır.
ABD halka arzında ilk işlem günü fiyatı halka arz fiyatından farklı olabilir mi?
Evet. SEC’e göre halka arz fiyatı işlem fiyatıyla sınırlı bir ilişki taşıyabilir. İlk günlerdeki fiyat, arz ve talebe göre halka arz fiyatının üzerinde veya altında oluşabilir.